Malta często kojarzy się z lazurową wodą i słoneczną pogodą, ale dla mnie to przede wszystkim jedna wielka lekcja historii. Na tak niewielkiej wyspie znajdziesz świątynie starsze od piramid, potężne fortyfikacje, podziemne nekropolie i miasta, w których naprawdę można poczuć klimat dawnych wieków. Jeśli zastanawiasz się, które zabytki Malty warto zobaczyć i od czego zacząć zwiedzanie, przygotowaliśmy listę miejsc, które zrobiły na nas największe wrażenie.
Spis treści
Fort św. Elma
Naszą podróż po zabytkach Malty zaczynamy od Fortu Św. Elma, warowni, która od ponad 470 lat pilnuje wejścia do Grand Harbour i można powiedzieć, że to właśnie tu zaczyna się historia Valletty. Fort powstał w 1552 roku, a swój chrzest bojowy przeszedł kilkanaście lat później, podczas Wielkiego Oblężenia Malty w 1565 roku, gdy garstka obrońców stawiła czoła znacznie liczniejszym siłom osmańskim. Z czasem fortyfikację rozbudowano o kawalerię i rawelin, więc to, co dziś oglądamy, to efekt kilku wieków przeróbek – mury przetrwały nie tylko oblężenie Turków, ale i naloty z 1940 roku.
W środku mieści się dziś Narodowe Muzeum Wojny, gdzie obok eksponatów z czasów II wojny światowej zobaczyć można też ślady dużo wcześniejszych epok – od uzbrojenia kawalerów maltańskich po fragmenty murów sprzed wieków. Jeśli lubicie wojskową historię, spokojnie zarezerwujcie tu więcej czasu niż „na szybko”.
Dlaczego warto tam pojechać?
Bo Fort Św. Elma to nie tylko ładne zdjęcie, ale kawałek historii, który naprawdę miał znaczenie dla losów całej Europy. Fort wchodzi w skład fortyfikacji Valletty wpisanej na listę UNESCO, więc jeśli szukacie zabytków UNESCO na Malcie, to jeden z tych, których nie powinno zabraknąć na liście.
Ile czasu przeznaczyć?
Na spokojne zwiedzanie fortu razem z muzeum warto zarezerwować 2–3 godziny. Jeśli trafi się na pokaz In Guardia – rekonstrukcję musztry kawalerów maltańskich w XVI-wiecznych strojach – spokojnie można zostać dłużej.
Czy kupować bilety wcześniej?
Niekoniecznie, choć w sezonie warto się zabezpieczyć. Bilety kupicie na miejscu w kasie albo wcześniej online, np. przez Heritage Malta lub GetYourGuide. Bilet normalny to ok. 10 euro, ulgowy (seniorzy, studenci, młodzież) 7,50 euro, a dla dzieci 6–11 lat – 5,50 euro. Jedna ważna uwaga: jeśli nie idziecie na pokaz In Guardia, zwykłe zwiedzanie jest możliwe dopiero od godziny 12:00.
Lascaris War Rooms
Zostając jeszcze przy II wojnie światowej, miłośnicy tej historii powinni koniecznie zajrzeć do Lascaris War Rooms. To prawdziwy podziemny labirynt wykuty w skale pod Vallettą, skąd dowodzono obroną Malty. Mieściła się tu dawna Kwatera Główna, a pomieszczenia zachowały się niemal w oryginalnym stanie, uzupełnione mnóstwem autentycznych eksponatów z tamtych lat. To właśnie stąd planowano operację Husky, czyli alianckie lądowanie na Sycylii w 1943 roku, więc to miejsce ma na koncie naprawdę poważne karty historii, nie tylko maltańskiej.
Ile czasu przeznaczyć?
Zwiedzanie z audio przewodnikiem zajmuje zwykle godzinę–półtorej. Jeśli trafi się oprowadzanie z przewodnikiem (wliczone w bilet), spokojnie doliczcie kolejne pół godziny.
Dla kogo?
Dla fanów historii wojskowej i osób, które lubią nietypowe, „ukryte” miejsca. Mniej polecane dla małych dzieci – wnętrza są kameralne i ciche, bez większych atrakcji wizualnych.
Czy kupować bilety wcześniej?
Zdecydowanie warto kupić bilet online, bo na miejscu zapłacicie wyłącznie kartą (gotówki nie przyjmują), a rezerwacja online bywa korzystniejsza cenowo. Bilet normalny to obecnie ok. 20 euro (ceny zmieniają się dość często, więc warto sprawdzić aktualną stawkę na stronie). I jedna ważna uwaga: audio przewodnik dostępny jest w kilkunastu językach, ale wciąż bez polskiego.
Ħaġar Qim
Malta to nie tylko średniowieczne fortyfikacje, ale także starożytne ślady ludzkości. Ħaġar Qim to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych na wyspie i jedna z tych atrakcji Malty, które robią wrażenie nawet wtedy, gdy archeologia specjalnie was nie kręci. Zobaczycie tu prehistoryczne megalityczne świątynie, jedne z najstarszych wolnostojących budowli sakralnych na świecie, starsze nawet od egipskich piramid. Powstały między 3600 a 3200 rokiem p.n.e. i służyły najpewniej kultowi religijnem. Na miejscu odnaleziono szczątki zwierząt, najprawdopodobniej składanych w ofierze. Ħaġar Qim, podobnie jak pięć innych świątyń megalitycznych na Malcie i Gozo, trafił na listę UNESCO.
Dlaczego warto tam pojechać?
Bo to spotkanie z historią sprzed ponad 5,5 tysiąca lat, a sam widok świątyni na klifie nad morzem, z wyspą Filfla w tle, wynagradza dojazd.
Ile czasu przeznaczyć na Ħaġar Qim?
Bilet obejmuje od razu dwie świątynie: Ħaġar Qim i oddaloną o jakieś 500 metrów Mnajdrę, połączone ścieżką spacerową. Na spokojne zwiedzanie obu warto zarezerwować 2–3 godziny. W sezonie warto kupić bilet online przez Heritage Malta, żeby mieć pewność wejścia. Liczcie się z tym, że na miejscu zapłacicie tylko kartą. Bilet normalny kosztuje obecnie ok. 10 euro, a dzieci do 5. roku życia wchodzą za darmo.
Mnajdra
Kilkaset metrów od Ħaġar Qim mieści się prehistoryczna świątynia Mnajdra również znajdująca się na światowej liście UNESCO. Świątynia składa się z trzech budynków, ten położony najniżej służył najprawdopodobniej jako miejsce do obserwacji astronomicznej. Mógł być swego rodzaju kalendarzem dla przodków. Jednak i tam odnaleziono szczątki składanych w ofierze zwierząt. Wstęp na teren archeologiczny jest płatny 10 euro od osoby dorosłej, 7,5 euro nastolatkowie (12-17 lat) i dzieci 5,5 euro. W cenie zwiedzić możemy zarówno Mnajdra jak i Ħaġar Qim.
Ġgantija
To niesamowite, że najstarsze budowle świata znajdują się właśnie na tak małej wyspie jak Malta. Jeśli fascynują was ślady naszych prehistorycznych przodków, kolejne równie niezwykłe miejsce czeka na sąsiedniej wyspie Gozo. Ġgantija – nazwa nawiązuje do legendy o olbrzymce, która miała ją wznieść własnymi rękami – to dawna megalityczna świątynia, starsza nawet od piramid w Gizie. To druga najstarsza religijna budowla na świecie, zaraz po Göbekli Tepe w Turcji, co z pewnością zachwyci takich samych fanów historii starożytnej jak nas. Świątynia, razem z pięcioma innymi megalitycznymi obiektami na Malcie i Gozo, wpisana jest na listę UNESCO.
Jak dojechać z Malty do Ġgantija?
Najpierw trzeba dostać się na Gozo – promem z Cirkewwa na północy Malty do portu Mġarr (rejs ok. 25 minut, kursy mniej więcej co 45 minut). Z Mġarr do Xagħry, gdzie leży Ġgantija, dojedziecie autobusem linii 322 lub 307, albo taksówką – to kilkanaście minut drogi.
Czy kupować bilety wcześniej do Ġgantija?
Zwykle nie trzeba – bilety kupicie na miejscu w kasie i kolejki rzadko są duże. Bilet normalny kosztuje ok. 10 euro, a w cenie macie też wstęp do pobliskiego wiatraka Ta’ Kola.
Muzeum Archeologiczne w Valletcie
To tutaj trafiły unikalne artefakty, jak choćby maltańskie figurki Wenus odnalezione na terenie jednych z najstarszych świątyń świata, w tym oryginał słynnej Śpiącej Damy z hipogeum Ħal Saflieni, której kopię widzieliście pewnie już w samych świątyniach. Co ciekawe, samo muzeum mieści się w barokowym pałacu Auberge de Provence, zbudowanym w 1571 roku dla Zakonu Świętego Jana, a dokładniej dla rycerzy z langwy Prowansji. Budynek pełnił kiedyś funkcję rezydencji i miejsca spotkań kawalerów maltańskich, a jego wielka sala bywała salą bankietową podczas uczt zakonu.
Kamienny Krąg Xagħra na Gozo
Kamienny krąg to starożytne hypogeum, czyli grobowiec. Całość składa się z naturalnych jaskiń otoczonych kamiennym murem. W przeszłości chowano zmarłych właśnie wewnątrz głębokich jaskiń, lecz co wykazały badania przeprowadzane na terenie hypogeum, ciała zmarłych były rozczłonkowane i chowane w różnych pomieszczeniach.
Hypogeum Hal Saflieni
Malta skrywa więcej tajemnic pod ziemią. Hypogeum Hal Saflieni to jedno z najbardziej fascynujących miejsc na świecie – podziemne sanktuarium i nekropolia z epoki neolitu. Odkryta całość składa się z sal, komór i korytarzy i osadzona jest na trzech poziomach. Wstęp do hypogeum kosztuje dla osoby dorosłej 35 euro, dla młodzieży 20 euro.
Mdina
Mdina to była stolica Malty. To niewielkie miasto samo w sobie jest kawałkiem długiej historii. Tereny tej współczesnej Mdiny zamieszkałe były już w starożytności, natomiast pierwszą warową osadę założono około 700 p.n.e. Każdy zaułek Mdiny to jak przeniesienie się w czasie. Stare mury okalają całe miasto, do którego wejście znajduje się tylko z kilku stron. Architektura w Mdinie jest mieszanką stylu barokowego i normańskiego. Przez lata Mdinę kontrolowały liczne ludy, które dodały czegoś od siebie. To jednak sprawia, że miasto jest jeszcze bardziej wyjątkowe. Wejście na teren miasta jest za darmo. Znajdziemy tam kilka sklepików ze souvenirem.
Tarxien Temples
Zakończmy naszą podróż w miejscu pełnym tajemnic – Tarxien Temples. To kompleks trzech świątyń z okresu neolitu, w którym odnajdziecie mistyczne rzeźby i reliefy, opowiadające o wierzeniach pradawnych mieszkańców Malty. To kolejne ważne odkrycie na Malcie wpisane na listę UNESCO. Najstarsza świątynia w kompleksie zbudowana została około roku 3100 p.n.e. Służyły do oddawania czci bogom oraz kremacji zmarłych.
Malta to nie tylko słoneczne plaże, ale także niezwykłe zabytki i miejsca pełne historii. Dziesięć wybranych atrakcji to jedynie wstęp do fascynującej opowieści o tej malutkiej wyspie. W trakcie naszej podróży odkryliśmy, że Malta to klejnot w koronie historii, który każdy miłośnik przeszłości powinien przynajmniej raz odwiedzić. 🙂
